Wytyczne Dotyczące Doboru I Projektowania Dylatacji

Dylatacja (dylatacja: od łac. dilatare: rozszerzać, rozciągać) jest celowo utworzoną szczeliną w budynku lub obiekcie budowlanym, której zadaniem jest umożliwienie niezależnej pracy poszczególnych części budowli. Wydzielone elementy, ich fragmenty, samodzielnie przenoszą przewidywane obciążenia, odkształcenia i przesunięcia.
W budownictwie można rozróżnić m.in. dylatacje termiczne i konstrukcyjne. Dylatacje termiczne przeciwdziałają uszkodzeniom konstrukcji takim jak np. zarysowanie płyt dachowych, tarasowych czy ścian w wyniku wahań temperatury. Przyjmuję się, że dachy i tarasy żelbetowe powinny mieć dylatacje obwodowe, zapobiegające ścinaniu ścian zewnętrznych czy zarysowaniu gzymsów, oraz dylatacje pośrednie, zmniejszające odkształcenia płyt połaci dachowych i tarasowych. Dodatkowo zapobiegają uszkodzeniom pokrycia i warstw nawierzchniowych.
Poszczególne elementy konstrukcji budynku ze względu na zmienne oddziaływania termiczne poddawane są skurczom. Aby ograniczyć wartości wytężenia spowodowanego tymi wpływami stosuje się dylatacje termiczne.
Dylatacje termiczne przecinają budynek od powierzchni tarasu lub dachu, poprzez ściany lub nośny szkielet konstrukcyjny aż do górnej powierzchni fundamentów. Dylatacje te nie przecinają fundamentów, natomiast przerwa dylatacyjna ścian pokrywa się z dylatacją płyt dachowych. Przyjmuje się bowiem, że elementy zatopione w gruncie nie podlegają oddziaływaniom termicznym.



W miejscach, gdzie spodziewane są duże odkształcenia pionowe, wykonuje się dylatacje konstrukcyjne ze względu na nierównomierne osiadanie budynku. Dylatacje te są prowadzone od spodu fundamentu aż pod pokrycie dachowe lub warstwę wierzchnią tarasu. Sposób kształtowania przerw dylatacyjnych (ich szerokość, lokalizacja, odległości między nimi) oraz dobór materiałów zabezpieczających szczelinę zależą od rodzaju przyjętego rozwiązania tarasu lub stropodachu, jego konstrukcji, materiału itp.


Niezwykle ważnym czynnikiem mającym wpływ na kształtowanie szczelin dylatacyjnych jest skurcz.
Skurcz powstaje na skutek procesów dojrzewania betonu, twardnienia, wysychania zaprawy itp.
Wielkość skurczu zależy od takich czynników jak:

  •   ilość i jakość cementu,
  •   jakość kruszywa i jego czystość,
  •   sposób twardnienia,
  •   pielęgnacja,
  •   ilość zbrojenia przeciwskurczowego,
  •   sposób wykonania,
  •   wiek betonu.

Całkowite odkształcenie skurczowe składa się z dwóch składników, odkształcenia skurczowego spowodowanego wysychaniem i autogenicznego (samorodnego odkształcenia skurczowego). Odkształcenie spowodowane wysychaniem rozwija się powoli, ponieważ jest funkcją migracji wody poprzez stwardniały beton. Autogeniczne odkształcenie skurczowe rozwija się w czasie twardnienia betonu, dlatego główna jego część powstaje w pierwszych dniach po ułożeniu betonu.
Przemieszczenie fragmentu budowli wykonanej z betonu pod wpływem  zmian temperatury otoczenia wyraża równanie:

∆l = ɑ ·∆T · l

Uwzględnienie skurczu określa wzór (równanie):
∆l = Ɛcs · l     
                         
Łączne przemieszczenia -  zmiana temperatury i skurcz:
∆lT+S = (ɑ · ∆T + Ɛcs) · l   

Legenda:
∆T - zamiany temperatury
ɑ   - współczynnik rozszerzalności termicznej (liniowej) betonu
Ɛcs- całkowite odkształcenie skurczowe betonu
l    - długość elementu

Przyjmując różnice temperatur ∆T=15°C oraz całkowite odkształcenie skurczowe (Ɛcs =Ɛcd +Ɛca - suma odkształceń skurczowego spowodowanego wysychaniem oraz skurczu autogenicznego) 0,30 ‰ dla długości elementu 10m, z założeniem że postęp skurczu wynosi 50% otrzymujemy:

                                                                         ∆lT+S = (1· 10-5 · 15 + 0,5 · 0,0003) · 10000 = 3,00 mm

Przyjmuje się, że skurcz betonu zbrojonego dla najczęściej stosowanych klas betonu zwykłego o należytym uziarnieniu kruszywa wynosi przeciętnie 0,15 mm/m (tj. 0,15/1000 = 0,00015). Takie samo skrócenie elementu następuje wskutek obniżenia temperatury o 15°C, gdyż współczynnik rozszerzalności termicznej betonu wynosi ɑ= 0,00001/1°C) tj. 0,00001x15 =0,00015. Wobec powyższego wpływ skurczu betonu w monolitycznych konstrukcjach przyjmuje się zwykle za równoznaczny z obniżeniem temperatury o 15°C.
Oprócz skurczu na przemieszczenia konstrukcji maja wpływ również osiadanie oraz obciążenia zewnętrzne.

 

Możliwe kierunki przemieszczeń  konstrukcji  zdylatowanych  części obiektów

Przy kształtowaniu płaszczyzn spadku stropodachu czy tarasu należy unikać kierunku spadków przecinających dylatację. Przy lokalizacji wpustów wewnętrznych dla odwodnienia wewnętrznego należy przyjąć zasadę, że muszą być one odpowiednio oddalone od dylatacji w sposób zapewniający bezpieczną migracje wody.



Poniżej przestawiono „kopertowy” sposób odprowadzania wody z uwzględnieniem przebiegu szczeliny dylatacyjnej.




Dylatacja jest newralgicznym punktem pokrycia dachowego. Zgodnie z założeniem miejsce to ma kompensować różne naprężenia występujące w obiekcie budowlanym. Przerwa dylatacyjna jest też narażona na największe przemieszczenia, dlatego do jej wykończenia należy stosować materiały o odpowiedniej wytrzymałości i rozciągliwości (kompensacji ruchów) oraz wodoszczelności.
W celu umożliwienia należytej pracy obiektu konieczne jest zabezpieczenie dylatacji konstrukcyjnych w taki sposób aby ewentualne przemieszczenia poszczególnych segmentów nie powodowały zarysowań i pęknięć. Wymusza to stosowanie elementów, które będą w stanie kompensować zakładane przesuwy.
Aby konstrukcja dachu lub stropodachu nie oddziaływała na ścianę zewnętrzną powinny być wykonane szczeliny dylatacyjne  umożliwiające swobodne ruchy konstrukcji.

Dylatacja przy dobudowie  Dylatacja płyty stropodachu z gzymsem opartej na wsporniki Dylatacja płyty stropodachu opartej na wsporniku

Profile dachowe wymagają pełnej szczelności. Zabudowa w uszczelnieniu powierzchniowym oraz połączenie z następnym elementem budowlanym musi odbywać się wyjątkowo starannie z zachowaniem rygoru technologicznego.
Wzajemne przemieszczenia oraz szerokość szczeliny dylatacyjnej określane są na etapie projektu. Ogromne znaczenie ma wobec tego jednostka projektująca, która decyduje o wyborze odpowiedniego systemu zabudowy szczeliny dylatacyjnej oraz doborze odpowiedniego profilu. Firma wykonawcza powinna przestrzegać zaleceń i wskazówek producenta systemu zabudowy szczelin dylatacyjnych.


Dobór dylatacji dachowych odbywa się na podstawie następujących informacji, które powinny być zawarte w dokumentacji projektowej lub pochodzić od architekta i konstruktora:

  •    miejsce wbudowania dylatacji,
  •    szerokość szczeliny dylatacyjnej,
  •    ilość i rodzaj poszczególnych warstw wykończeniowych,
  •    przemieszczenie poziome,
  •    przemieszczenie pionowe.

 

 

 

Nakłady pracy i koszty związane z naprawami są niewspółmiernie duże w stosunku do wartości wcześniejszego prawidłowego doboru i montażu profili.
Dlatego też bardzo ważny jest prawidłowy dobór konstrukcji profilowych DEFLEX.
Niniejszy katalog powinien być pomocny w projektowaniu oraz w wyborze odpowiedniej zabudowy szczeliny dylatacyjnej.
Wiedza i doświadczenie firmy BETOMAX pozwoli zaproponować optymalne rozwiązanie. W przypadku wątpliwości prosimy o kontakt z naszym doradcą technicznym.

 

PROFILE DYLATACYJNE DACHOWE
Typ
Szerokość szczeliny
dylatacji [mm]
Materiał Kierunek przemieszczania
Aluminium
Nitriflex®
Elastoflex®
Poziomy
Pionowy
Poprzeczny
DEFLEX WOD 550
       
120


. . . .
DEFLEX 51

25÷80

.
. . .
DEFLEX 521

50÷150
.
.
. . .