Informacje Ogólne

PRZEPISY OGÓLNE

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. nr 47, poz. 401), które weszło w życie 19 września 2003 r., osoby przebywające na stanowiskach pracy, znajdujące się na wysokości co najmniej 1 m od poziomu podłogi lub ziemi, powinny być zabezpieczone przed upadkiem z wysokości poprzez stosowanie balustrad ochronnych. Bezpieczeństwo na budowie powinno podlegać stałemu nadzorowi i być przestrzegane zgodnie z obowiązującymi standardami. Dotyczy to zarówno sposobu wykonywania poszczególnych prac, jak i instalacji odpowiednich zabezpieczeń.

Jednym z nich jest balustrada, która powinna składać się z deski krawężnikowej o wysokości ≥ 0,15 m i poręczy ochronnej umieszczonej na wysokości 1,1 m. Pomiędzy poręczą i deską krawężnikową powinna być umieszczona w połowie wysokości poprzeczka lub przestrzeń ta powinna być wypełniona w sposób uniemożliwiający wypadnięcie osób.


ZAGOSPODAROWANIE TERENU BUDOWY

Dbając o bezpieczeństwo na budowie zagospodarowania jej terenu dokonuje się przed rozpoczęciem robót w zakresie m. in.:

  • przygotowania dróg komunikacyjnych dla wózków i taczek, usytuowanych nad poziomem terenu powyżej 1 m, które muszą być zabezpieczone balustradą ochronną,
  • zaopatrzenia przejść (o pochyleniu większym niż 15%) w listwy umocowane poprzecznie, w odstępach nie mniejszych niż 0,4 m lub w schody o szerokości nie mniejszej niż 0,75 m, z co najmniej jednostronnym zabezpieczeniem w postaci balustrad ochronnych,
  • zabezpieczenia wyjść z magazynów oraz przejść pomiędzy budynkami wychodzących na drogi za pomocą poręczy ochronnych umieszczonych na wysokości 1,1 m,
  • odgrodzenia balustradami ochronnymi strefy niebezpiecznej, w której istnieje zagrożenie spadania przedmiotów z wysokości.

 

ROBOTY NA WYSOKOŚCI

Osoby przebywające na stanowiskach pracy, znajdujące się na wysokości co najmniej 1 m od poziomu podłogi lub ziemi, powinny być zabezpieczone przed upadkiem z wysokości poprzez zamontowanie barier ochronnych. Dotyczy to zarówno przejść i dojść do tych stanowisk oraz do klatek schodowych. Inne miejsca, które mogą wystąpić podczas wykonywania robót na wysokości wymagające stosowania zabezpieczeń w postaci balustrad ochronnych to m.in.:

 

  • otwory w stropach, takie jak szyby windowe czy otwory klatek schodowych, wokół których prowadzone są roboty lub do których możliwy jest dostęp ludzi,
  • otwory w ścianach zewnętrznych obiektu budowlanego, stropach lub inne, których dolna krawędź znajduje się poniżej 1,1 m od poziomu stropu lub pomostu,
  • pozostawione w czasie wykonywania robót w ścianach otwory, zwłaszcza otwory na drzwi, balkony, szyby dźwigów również powinny być zabezpieczone balustradą ochronną, o której mowa powyżej.

 

W wielu przypadkach za bezpieczeństwo na budowie odpowiadają balustrady, które są podstawowym środkiem ochrony zbiorowej. Należy je stosować podczas zabezpieczania stanowisk pracy, dróg komunikacyjnych, krawędzi oraz otworów w ścianach i stropach. Bezpieczna balustrada składa się z deski krawężnikowej o wys. 0,15 m i poręczy ochronnej umieszczonej na wysokości 1,1 m. Wolną przestrzeń miedzy deską krawężnikową a poręczą wypełnia się w sposób zabezpieczających pracowników przed upadkiem z wysokości. Wymagania szczegółowe dotyczące balustrad w zakresie wytrzymałościowym reguluje norma PN-EN 13354 - tymczasowe systemy zabezpieczeń na krawędzi budynków.

Bariery powinny być stabilne, trwale przymocowane do elementów konstrukcyjnych i być odpowiednio wytrzymałe na napór pracownika. Najważniejsza jest wytrzymałość materiału, z którego jest zrobiona poręcz. Z uwagi na łatwość w montażu najczęściej używa się do tego celu desek drewnianych. Ważne jest, aby nie były nadłamane i miały dostateczną grubość, która pozwoli wytrzymać napór dorosłego człowieka. W przeciwnym razie bariera może stanowić dodatkowe zagrożenie. Kolejną kwestią jest sposób montażu. Ideałem jest montowanie barier na specjalnych przeznaczonych do tych celów uchwytach.

Współczesne systemy balustrad różnią się między sobą typem mocowania słupków. Do najczęściej stosowanych zalicza się:

  • system szczękowy, 
  • system kotwiony do podłoża, 
  • system mocowany do półek dwuteownika, 
  • system mocowany do słupów i elewacji. 

Dzięki zastosowaniu wymienionych systemów (np. poprzez kotwienie do innego elementu niż strop) pracownik ma możliwość pracy z pełnym dostępem do krawędzi (np. wykonanie obróbki blacharskiej na dachu) mając na uwadze to, że jest w pełni bezpieczny, a wszystkie standardy bezpieczeństwa na budowie zostały zachowane.

 

ROBOTY ZIEMNE

Zasady bezpieczeństwa na budowie dotyczą również wykonywania robót ziemnych - w miejsca niebezpieczne należy ogrodzić i umieścić napisy ostrzegawcze. Oprócz tego:

  • w czasie prowadzenia robót ziemnych (wykonywanie wykopów) w miejscach niebezpiecznych oraz ogólnie dostępnych dla osób niezatrudnionych przy tych robotach muszą być ustawione balustrady ochronne, na których powinny być umieszczone napisy ostrzegawcze, a w nocy światła ostrzegawcze koloru czerwonego. Barierki ochronne powinny być ustawione w odległości nie mniejszej niż 1,0 m od krawędzi wykopu, a ich górna poręcz powinna być umieszczona na wysokości 1,1 m nad terenem,
  • w przypadku przykrycia wykopu, zamiast zabezpieczeń, o których mowa powyżej, teren robót można oznaczyć za pomocą słupków oraz lin lub taśm z tworzyw sztucznych umieszczonych wzdłuż wykopu na wysokości 1,1 m i w odległości 1 m od krawędzi wykopu - to rozwiązanie można stosować tylko w przypadku wykonywania małych wykopów.

 

WYMAGANIA BHP PRZY PRACACH NA WYSOKOŚCI W BUDOWNICTWIE

Obowiązkiem pracodawcy jest zapewnienie odpowiednich środków zabezpieczających polegających m.in. na stosowaniu urządzeń ochronnych takich jak osłony krawędzi (balustrady ochronne, siatki bezpieczeństwa) oraz oznakowanie stref i miejsc niezabezpieczonych, do których zalicza się m.in. otwory w stropach, sufitach, otwory okienne bez stolarki budowlanej itd.

Ponadto pracodawca, odpowiedzialny za bezpieczeństwo na budowie, ponosi także odpowiedzialność za:

  • przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego przy wykonywanych pracach, 
  • likwidowanie zagrożeń u źródeł ich powstania, 
  • stosowanie nowoczesnych rozwiązań technicznych, 
  • nadawanie priorytetu środkom ochrony zbiorowej przed środkami ochrony indywidualnej, 
  • instruowanie pracowników w zakresie bhp, 
  • informowanie o istniejących zagrożeniach, w szczególności o zagrożeniach, przed którymi chronić ich będą środki ochrony indywidualnej oraz przekazanie informacji o zasadach ich stosowania, 
  • wyznaczenie koordynatora ds. bhp, w razie gdy jednocześnie w tym samym miejscu wykonują pracę pracownicy zatrudnieni przez różnych pracodawców.   

 

Jak zapobiegać upadkom z wysokości i zadbać o bezpieczeństwo na budowie?

Przy organizowaniu pracy na wysokości kierownik inwestycji ma obowiązek zadbać o bezapelacyjne bezpieczeństwo na budowie, czyli zapewnienie odpowiednich środków ochrony, które zagwarantują optymalne warunki pracy. Właściwie przyjęte kryteria zapewniają bezpieczne przemieszczanie i wykonywanie wszelkich czynności zawodowych i innych przez wszystkich pracowników. Zastosowane środki muszą być skuteczne, aby powstałe rozwiązania zapobiegały upadkowi i obrażeniom osób zatrudnionych na wysokości. Należy przewidzieć takie rozmieszczenie ciągów komunikacyjnych do miejsc pracy na wysokości w szczególności pomiędzy stropami, platformami, kładkami lub pomostami w obu kierunkach, aby nie powstało dodatkowe ryzyko upadku. Z kolei stosując wejście z wykorzystaniem lin i sprzętu do ustalenia pozycji pracownika, należy mu zapewnić siedzisko z odpowiednim wyposażeniem. Ruch i praca na poszczególnych kondygnacjach budynku również wymaga zastosowania tymczasowych systemów zabezpieczeń na krawędzi. Jest to środek ochronny bardzo często stosowany. Bariera składa się z deski krawężnikowej o wysokości 150 mm i górnej poręczy ochronnej. Górne poręcze umieszcza się na wysokości 1,10 m, natomiast w rusztowaniach systemowych na wysokości 1,00 m. Wolną przestrzeń pomiędzy deską krawężnikową a poręczą górną wypełnia się dolną poręczą zabezpieczającą przed upadkiem z wysokości. Zarówno deska krawężnikowa jak i poręcze muszą być zamocowane do słupków osadzonych w stosownych zależących od okoliczności uchwytów. Uchwyty montowane są bezpośrednio do konstrukcyjnych elementów nośnych budynku i budowli. W ten sposób zabezpiecza się również otwory w stropach i ścianach, balkony, szyby dźwigowe na których prowadzone są roboty lub na których możliwy jest dostęp ludzi.

Mimo podejmowanych czynności często aspekt bezpieczeństwa na budowie zostaje zachwiany - pojawiają się nieprawidłowości, które występują przy robotach na wysokości, tj:

  • prowadzenie robót budowlanych bez projektu bezpiecznej organizacji robót,
  • brak poinformowania pracowników o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą,
  • brak udokumentowanych odbiorów rusztowań przed oddaniem ich do eksploatacji,
  • brak specjalistycznego szkolenia, 
  • brak skutecznego nadzoru nad prowadzonymi pracami na wysokości, 
  • zabezpieczenia montowane są dopiero po zakończeniu wykonywania niebezpiecznych prac.

Najlepszym sposobem bezpiecznego prowadzenia procesu budowlanego jest zarządzanie bezpieczeństwem pracy, czyli uwzględnianie takich aspektów związanych z pracą jak:

  • ustalanie zagrożeń i możliwości ich zlikwidowania, 
  • zastosowania odpowiednich środków w celu ochrony, 
  • kontrolowanie istniejącego stanu bhp oraz instruowanie pracowników w tym zakresie. 

Podstawowym narzędziem do właściwej organizacji pracy oraz doboru wszelkiego rodzaju środków profilaktycznych jest ocena ryzyka zawodowego. Zastosowane oceny środki, w tym techniczne środki zabezpieczające przed upadkiem z wysokości, powinny zapewniać bezpieczeństwo na budowie. Udokumentowana ocena ryzyka powinna być systematycznie analizowana i aktualizowana (np. gdy na rynku pojawiają się środki ochrony, w których zastosowano nowe rozwiązania techniczne lub pojawiają się dodatkowe zagrożenia). Ponadto ogólny stan rusztowań, zwłaszcza pomostów i barier ochronnych powinien być sprawdzany codziennie, przed rozpoczęciem pracy.

 

TRAGICZNA STATYSTYKA

Spośród ogółu poszkodowanych w wypadkach przy pracy w budownictwie:

  • co trzeci poszkodowany traci życie,
  • co drugi poszkodowany doznaje ciężkich uszkodzeń ciała.

 

Uwaga! Wypadki przy pracy na wysokości często powodują śmierć lub trwałe kalectwo.


Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) określa, że 52% światowej populacji aż jedną trzecią dorosłego życia przebywa w pracy, aktywnie uczestnicząc w wytwarzaniu dóbr dla potrzeb ogółu społeczeństwa. Wykonywaniu pracy towarzyszą z reguły niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe czynniki. Bezpieczeństwo na budowie jest obowiązkiem leżącym po stronie pracodawcy. Powinien on podejmować działania (zwłaszcza technicznych i organizacyjnych) likwidujące lub co najmniej ograniczające powodowane przez ww. czynniki zagrożenia zawodowe. Na podstawie danych z kart wypadków przy pracy zebranych przez GUS w roku 2012 wydarzyło się w budownictwie 8145 wypadków.

W porównaniu do roku 2011 roku nastąpiła poprawa o 11,68 %. W tym samym okresie spadła również liczba wypadków śmiertelnych z 99 do 82. Poprawie też uległa statystyka wypadków ciężkich: w 2011 roku odnotowano 141 osób poszkodowanych, natomiast w 2012 roku - 131. Zmniejszyła się także liczba dni niezdolności do pracy, będących skutkiem wypadków z 53,2 do 46,8 na jednego poszkodowanego. Fakt ten świadczy, że firmy budowlane nauczone wnioskami z poprzednich lat coraz częściej stosują się do wymogów bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym sięgają po nowoczesne i systemowe zabezpieczenia chroniące personel przed upadkiem z wysokości. To właśnie dzięki takim systemom jak SECUAMX®, tragiczne statystyki ulegają stopniowej poprawie. Dlatego podczas różnego rodzaju robót budowlanych, bardzo często wykonywanych na wysokościach, muszą być zachowane wyjątkowe środki ostrożności z uwagi na duży stopień zagrożenia zdrowia i życia pracowników. Do najczęstszych przyczyn wypadków należały: brak nadzoru, tolerowanie odstępstw od przepisów BHP, niewłaściwe instrukcje, brak szkoleń, dopuszczanie pracowników do pracy z przeciwwskazaniami lekarskimi do wykonywania danej pracy lub bez badań lekarskich, niewłaściwe zachowanie pracownika, nieznajomość zagrożenia lub jego lekceważenie i nieużywanie środków ochrony indywidualnej.

Z analizy danych na przestrzeni lat wynika, że przyczyny wypadków w sektorze budowlanym są niezmienne, a statystyki mimo drobnej poprawy oscylują na podobnym poziomie. Według danych GUS najliczniejszą grupę poszkodowanych stanowili robotnicy budowlani robót stanu surowego - 1800 osób, robót wykończeniowych - 1206 osób. W grupie najczęstszych okoliczności wypadków dominują ześlizgnięcia się, upadki z wysokości i uderzenie przez przedmiot spadający z góry. Takich przypadków było 3149. Analiza wypadków pod względem wieku poszkodowanych wykazuje, że najczęściej ulegały wypadkom osoby w przedziale 30-39 lat - 2117 poszkodowanych. Bardzo znamienny jest także fakt, że 3243 poszkodowanych pracowało w zakładzie, w którym doszło do wypadku, na określonym stanowisku krócej niż rok.

Prace na wysokości należą więc do prac szczególnie niebezpiecznych, upadek z wysokości jest bardzo częstą przyczyną wypadków, na ogół ciężkich lub śmiertelnych. Działania mające na celu zwiększenie standardów bezpieczeństwa na budowie służą więc przede wszystkim zapobieganiu takich zdarzeń. W Europie najczęstszą przyczyną wypadków śmiertelnych w sektorze budowlanym są upadki z wysokości. Stanowią one w dalszym ciągu powyżej 40 % wszystkich wypadków śmiertelnych przy pracy. Wg danych Państwowej Inspekcji Pracy w Polsce upadki z wysokości stanowią 41,6 % wszystkich wypadków przy pracy w budownictwie.

Do pracy na wysokości nie zalicza się pracy na powierzchni, niezależnie od wysokości na jakiej się znajduje, jeżeli powierzchnia ta:

  • osłonięta jest ze wszystkich stron co najmniej 1,5m pełnymi ścianami lub ścianami z oknami oszklonymi,
  • wyposażona jest w inne stałe konstrukcje lub urządzenia chroniące pracownika przed upadkiem z wysokości.

 

Pamiętaj!
Upadki ludzi z wysokości = 43% wypadków śmiertelnych na budowie 
Wypadek może się zdarzyć w każdej chwili i może zostać spowodowany nawet niewielkim ruchem lub mało ważną czynnością.

 

Koszt wypadków przy pracy

Wypadki przy pracy stanowią również duże obciążenia finansowe dla każdego przedsiębiorstwa, niezależnie od profilu działalności czy wielkości. W sektorze budowlanym koszty tych wypadków stanowią przeciętnie 3% rocznego obrotu sektora. Inwestowanie w sprzęt BHP pozwala przedsiębiorstwom ograniczyć straty z tytułu wypadków przy pracy, co z kolei przyczynia się do wzrostu zysku z inwestycji.

Właściwe rozpoznanie zagrożeń tymi czynnikami i związanego z nimi ryzyka stanowi podstawę do podejmowania różnorodnych działań profilaktycznych.

Pracodawcy, a także pracownicy, zatrudnieni w małych i średnich przedsiębiorstwach, którzy samodzielnie podejmują się oceny ryzyka zawodowego, powinni dokładnie przeanalizować miejsce pracy i określić, co mogłoby spowodować wypadek lub niekorzystnie wpływać na ich zdrowie oraz przebywających i pracujących wspólnie innych osób.

Według Okręgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi, każdego dnia ma miejsce około 100-u wypadków podczas prowadzenia prac budowlanych uznawanych jako groźne i te mniej groźne.

Warto zatem zastanowić się czy prosty rachunek ekonomiczny nie jest wystarczający do zmiany w podejściu do bezpieczeństwa na budowie. Przecież głównym zadaniem przedsiębiorstwa jest zarabianie pieniędzy. Jeżeli zatem skutkiem ubocznym realizacji tego celu jest zadowolenie pracowników i spokojny sen ludzi nadzorujących pracę którzy wiedzą, że jest zrobione wszystko, aby nie doszło do wypadku przy pracy, to chyba warto.

Pamiętajmy przy tym, że gdy na budowie dojdzie do wypadku i będzie to wypadek śmiertelny, to nadzór ponosi odpowiedzialność za niedopilnowanie tych wszystkich obowiązków. Mowa jest nie tylko o odpowiedzialności z tytułu wykroczenia, ale także odpowiedzialności karnej, a taki stan ma wpływ nie tylko bezpośrednio na życie osoby odpowiedzialnej, ale także jej najbliższych.

Zbyt często zabezpieczenia przed upadkiem z wysokości montowane są dopiero po zakończeniu wykonania niebezpiecznych prac. Ze schematu przedstawionego powyżej można wywnioskować, że barierka została zamocowania dopiero po zakończeniu prac związanych z elementami betonowymi lub żelbetowymi, które należą do robót o wysokim stopniu ryzyka. A w trakcje prac zostały zamontowane prowizoryczne zabezpieczenia lub co gorsze - nie było ich w ogóle.

Jeżeli balustradę ochronną zainstaluje się dopiero pod koniec robót, ryzyko upadku z wysokości podczas wykonywania robót na wysokości jest bardzo duże.

W związku z powyższym w obowiązujących przepisach panuje zasada, że pierwszeństwo w zabezpieczeniu pracowników mają środki ochrony zbiorowej, bowiem wykluczają one wolę pracownika w stosowaniu zabezpieczeń. Zgodnie z §1 załącznika nr 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy środki ochrony indywidualnej powinny być stosowane jedynie w sytuacjach, kiedy nie można uniknąć zagrożeń lub nie można ich wystarczająco ograniczyć za pomocą środków ochrony zbiorowej lub odpowiedniej organizacji pracy.

Z obserwacji i analiz firmy Betomax działającej na polskim rynku już kilkanaście lat, wynika, że poprzez stosowanie odpowiedniego systemu zabezpieczeń na krawędzi można w znaczący sposób zminimalizować prawdopodobieństwo wypadku – co również ma swoje potwierdzenie w statystykach. Tym samym inwestowanie w bezpieczeństwo na budowie pozwala przedsiębiorstwom ograniczyć znaczne straty z tytułu wypadków przy pracy, co z kolei przyczynia się do wzrostu zysków. Dlatego bacznie obserwując metody pracy, reagują na potrzeby klientów a także mając przede wszystkim na uwadze bezpieczeństwo na budowie, szeroko pojmowaną jakość i konkurencyjność cenową, firma Betomax wprowadziła i stale rozwija dwa systemy zabezpieczeń na krawędzi – Secumax® i Secumax® Individual, które w połączeniu z wiedzą i doświadczeniem naszych doradców technicznych oraz wykorzystaniem systemów CAD w celu analizowania projektów klientów umożliwiają zaproponowanie każdemu z nich rozwiązanie, które będzie najrozsądniejsze w danym przypadku.

 

Kiedy pracownik zauważy niebezpieczną sytuację, powinien natychmiast zareagować, a o zaistniałym zagrożeniu powinien poinformować pracodawcę.

Jeden prosty gest może uratować komuś życie!